GPT-NL: wat is het en wat betekent het voor organisaties
Stand van zaken: 11 oktober 2026
GPT-NL is een Nederlands taalmodel dat TNO samen met SURF en het Nederlands Forensisch Instituut (NFI) vanaf nul traint. Het project wil laten zien dat een groot taalmodel kan worden gebouwd met data die rechtmatig is verkregen, en dat de makers van die data meedelen in de opbrengst. Op 11 oktober 2026 werken alleen een paar zogeheten launching customers met het model. Versie 1 is aangekondigd voor het najaar van 2026, en daarna kunnen organisaties het onder licentie zelf draaien.
Wie op "gpt nl" zoekt, vindt soms ook gpt-nl.com. Die website hoort volgens het project niet bij GPT-NL. Deze gids gaat over het model van TNO en zijn partners.
Wie het maakt en wie het betaalt
TNO is verantwoordelijk voor de uitvoering. SURF levert de rekenkracht: het model wordt getraind op de nationale supercomputer Snellius. Het NFI is de derde partner. Het geld komt van het ministerie van Economische Zaken via RVO. In november 2023 kende het ministerie 13,5 miljoen euro toe, uit een regeling voor toegepaste onderzoeksfaciliteiten.
TNO noemt dat budget zelf bescheiden, en het doel is daarop afgestemd. GPT-NL hoeft geen alleskunner te worden. Volgens de homepage is het “specifiek ontworpen voor zakelijk gebruik en domeinspecifieke inzet”, met taken als samenvatten, vereenvoudigen en retrieval-augmented generation (RAG), dus antwoorden op basis van uw eigen documenten.
Waar de trainingsdata vandaan komen
Het meest bijzondere aan GPT-NL is de aanpak van data. Het project gebruikt naar eigen zeggen alleen data die “rechtmatig” is verkregen. In juli 2025 maakte TNO een afspraak met NDP Nieuwsmedia en ANP bekend: artikelen van meer dan dertig landelijke en regionale titels, goed voor ruim twintig miljard tokens. Daarbij is afgesproken dat de artikelen technisch niet uit het model te halen mogen zijn.
Rechthebbenden zijn verenigd in een content board. Wie data levert, kan onder meer kiezen voor geen vergoeding, een eenmalige vergoeding of een evenredig deel van de netto-opbrengst. De helft van de netto-opbrengst is bestemd voor de dataleveranciers die voor een aandeel kiezen; de andere helft houdt TNO.
Persoonsgegevens laat het project buiten de training, behalve gegevens over publieke personen. Volgens de veelgestelde vragen is GPT-NL daarmee “het eerste LLM wereldwijd dat aantoonbaar voldoet aan de Europese privacy wetgeving”. Dat is een uitspraak van het project zelf. Een oordeel van een toezichthouder hebben we niet gevonden.
Een detail dat vaak verrast: Nederlands is niet de grootste taal in de training. Bij de start bestond de dataset voor ongeveer 10 procent uit Nederlandse tekst, voor 73 procent uit Engelse tekst en voor de rest uit andere talen, plus programmacode.
Hoe ver het project is
| Moment | Wat er gebeurde |
|---|---|
| November 2023 | Ministerie van EZK kent 13,5 miljoen euro toe |
| Juni 2025 | Training begint op Snellius, met een dataset van 370 miljard unieke tokens |
| Juli 2025 | Afspraak met NDP Nieuwsmedia en ANP over nieuwsartikelen |
| Februari 2026 | Eerste versies draaien bij launching customers, op hun eigen infrastructuur |
| April 2026 | Kamerbrief: de overheid is een van de launching customers |
| Najaar 2026 | Versie 1 aangekondigd, met bredere uitrol via een professionele licentie |
Het oorspronkelijke plan mikte op eerste gebruik eind 2025. Dat is dus iets later geworden. De doelgroep van de eerste fase is vooral publiek: in een haalbaarheidsstudie test een groep gemeenten GPT-NL in de virtuele assistent Gem, en het ministerie van BZK vergelijkt antwoorden op Overheid.nl met die van het huidige commerciële model. In de Kamerbrief van 20 april 2026 staat dat het kabinet GPT-NL overheidsbreed wil aanbieden zodra het model “een passend kwaliteitsniveau” heeft bereikt.
Het model heeft 26 miljard parameters. Het doel van het project is prestaties in het Nederlands die vergelijkbaar zijn met Llama 2 7B en GPT-3. Volgens de tussentijdse resultaten blijft het basismodel bij redeneren nog achter: op HellaSwag ligt het dichter bij Llama 2 7B. Bij taalbegrip en tekstgeneratie, zoals samenvatten en begrijpend lezen, komt het volgens het project in de buurt van Llama 2 13B of 70B en Olmo-2 32B. De benchmarks liggen nog niet vast. Verwacht dus geen model op het niveau van de huidige grote commerciële modellen; voor samenvatten en vereenvoudigen kan het ruim voldoende zijn.
Open, maar niet vrij te downloaden
GPT-NL wordt vaak een open model genoemd. Dat klopt maar deels. Broncode, trainingsdata en modelgewichten krijgen elk een eigen licentie. Een publiek trainingscorpus staat onder CC BY 4.0 op Hugging Face, en een deel van de code voor datacuratie staat op GitHub. De gewichten van het model zijn niet openbaar.
Voor wetenschappelijk onderzoek en toezicht komen de gewichten beschikbaar na registratie, tegen een nominale vergoeding. Bedrijfsvoering valt daar uitdrukkelijk buiten, ook binnen een onderzoeksinstelling. Voor alle andere doeleinden is een professionele licentie nodig, met betaling per gebruik. Daarmee mag u het model zelf hosten en verder trainen. De prijzen maakt het project bekend bij de brede uitrol. Het project wil weten wie het model gebruikt, onder meer om een latere opt-out van een rechthebbende te kunnen doorvoeren.
Het project heeft ook een bijlage met licentiebeperkingen gepubliceerd. Daarin staat onder meer dat het model niet aan derden ter beschikking mag worden gesteld, dat het zonder toestemming van TNO niet de basis mag zijn van een AI-systeem met een hoog risico onder de AI-verordening, en dat een licentiehouder nieuwe versies binnen een jaar moet invoeren. De definitieve voorwaarden van de professionele licentie volgen bij de brede uitrol.
Wat dit betekent voor uw organisatie
Wilt u GPT-NL gebruiken, dan heeft u voorlopig een eigen omgeving nodig. Het model moet draaien op infrastructuur die u zelf beheert, met grafische processors die een model van 26 miljard parameters aankunnen. Het project werkt naar eigen zeggen aan een gehoste versie, maar die is er nog niet.
Een paar vragen helpen bij de afweging:
- Voor welke taak wilt u het inzetten? Samenvatten en vereenvoudigen passen bij wat het project belooft; complexe analyses minder.
- Mag het model bij een derde draaien? Lees de licentievoorwaarden zodra die definitief zijn.
- Wie bouwt de toepassing eromheen? Een model alleen is nog geen werkplek met accounts en bewaartermijnen.
- Valt uw toepassing onder hoog risico in de AI-verordening? Volgens de gepubliceerde bijlage is dan vooraf toestemming van TNO nodig.
Ook met GPT-NL blijven de gewone verplichtingen staan. Een DPIA bij persoonsgegevens en afspraken over bewaartermijnen regelt u nog altijd zelf, net als maatregelen die de AI-geletterdheid van medewerkers ondersteunen (art. 4 van de AI-verordening). Daarover gaat de gids AI-geletterdheid en de AI-verordening.
GPT-NL en een AI-werkplek als Myra AI Workspace
GPT-NL is een model; Myra AI Workspace is een werkplek waarin modellen worden gebruikt. Myra biedt GPT-NL niet aan.
Wat Myra wel doet, is open-weight-modellen zoals Qwen, Gemma en Mistral Small op de eigen infrastructuur in de EU draaien. In een project met het toegangsniveau Local only gebruikt Myra AI Workspace alleen die modellen, en worden aanvragen naar cloudmodellen geweigerd. In de betaalde self-service-abonnementen vraagt dat het pakket ‘EU-Gov’. Daarnaast kunt u externe modellen toestaan. Gaat een vraag naar zo'n model en staat de privacybescherming aan, dan vervangt Myra persoonsgegevens eerst door placeholders en zet ze in het antwoord terug. Myra gebruikt klantgegevens niet om modellen te trainen. De interface is in het Duits of Engels; vragen en antwoorden kunnen gewoon in het Nederlands.
Hoe overheidsorganisaties generatieve AI nu al verantwoord kunnen inzetten, leest u in Generatieve AI bij de overheid. Een overzicht van de werkplek staat op Myra AI Workspace.
Veelgestelde vragen
Kan mijn organisatie GPT-NL nu al gebruiken?
Op 11 oktober 2026 nog niet in het algemeen. Volgens de projectwebsite is het model 'vooralsnog enkel beschikbaar voor Launching Customers'. Versie 1 is aangekondigd voor het najaar van 2026; vanaf dat moment kunt u een professionele licentie afnemen.
Is GPT-NL open source?
Gedeeltelijk. Een deel van de broncode en een publiek trainingscorpus zijn al openbaar. De modelgewichten zijn niet vrij te downloaden: voor onderzoek of toezicht krijgt u ze na registratie, voor andere doeleinden alleen met een betaalde professionele licentie. Het project zegt zelf dat het 'genuanceerder' is dan open-weights.
Is GPT-NL de Nederlandse versie van ChatGPT?
Nee. GPT-NL is een taalmodel en geen kant-en-klare chatdienst. Het project noemt het 'geen universeel model' en richt zich op taken als samenvatten, vereenvoudigen en zoeken in eigen documenten. Een organisatie bouwt er zelf een toepassing omheen of gebruikt een toepassing die dat doet. De website gpt-nl.com hoort volgens het project niet bij GPT-NL.
Kan ik GPT-NL gebruiken in Myra AI Workspace?
Nee. Myra AI Workspace biedt GPT-NL niet aan. De modellen die Myra zelf host, zijn open-weight-modellen zoals Qwen en Mistral Small, die op Myra's eigen infrastructuur in de EU draaien.
Bronnen
- GPT-NL: homepage, geraadpleegd op 11-10-2026
- GPT-NL: over GPT-NL (bijgewerkt 18-03-2025), geraadpleegd op 11-10-2026
- GPT-NL: veelgestelde vragen, geraadpleegd op 11-10-2026
- GPT-NL: planning, geraadpleegd op 11-10-2026
- GPT-NL: open GPT-NL (licenties), geraadpleegd op 11-10-2026
- GPT-NL: start training, geraadpleegd op 11-10-2026
- GPT-NL: content board, geraadpleegd op 11-10-2026
- GPT-NL: Annex 6, Revenue Sharing Mechanism (pdf), geraadpleegd op 11-10-2026
- GPT-NL: Annex 7, License Restrictions and Other Terms (pdf), geraadpleegd op 11-10-2026
- GPT-NL: Definition of Success (04-11-2025, pdf), geraadpleegd op 11-10-2026
- TNO: Progress Report #2 GPT-NL (26-02-2026, pdf), geraadpleegd op 11-10-2026
- TNO: Netherlands starts realisation of GPT-NL (02-11-2023), geraadpleegd op 11-10-2026
- TNO: large dataset from Dutch news organisations (17-07-2025), geraadpleegd op 11-10-2026
- SURF: Q&A GPT-NL, geraadpleegd op 11-10-2026
- Kamerbrief over GPT-NL en generatieve AI (20-04-2026), geraadpleegd op 11-10-2026
- Hugging Face: GPT-NL Public Corpus, geraadpleegd op 11-10-2026
- TNO: Time-setter story, Saskia Lensink over GPT-NL (14-07-2026), geraadpleegd op 11-10-2026
- Rijksoverheid: 14 Nederlandse onderzoeksfaciliteiten krijgen 184 miljoen euro (02-11-2023), geraadpleegd op 11-10-2026
- GPT-NL: launching customers en haalbaarheidsstudies, geraadpleegd op 11-10-2026
- Digitale Overheid: prioriteit kunstmatige intelligentie (Gem en GPT-NL), geraadpleegd op 11-10-2026
- GitHub: GPT-NL, geraadpleegd op 11-10-2026